آبگوشت (دیزی) – خورش ایرانی نخود و گوشت گوسفند در دیزی سفالی

آبگوشت (دیزی) – دستور پخت و طرز درست خوردن

در Nov 28, 2025

آبگوشت یکی از کهن‌ترین غذاهای ایران است – و یکی از غیرمعمول‌ترین‌ها. در یک قابلمه پخته می‌شود، ولی در دو پرس خورده می‌شود: اول آبش و بعد گوشت کوبیده با حبوبات. هر کس این را نداند، بار اول همه‌چیز را اشتباه می‌کند.

نام دوم، دیزی، در واقع به ظرف اشاره دارد: همان کوزهٔ سفالی شکم‌دار که آبگوشت در آن پخته و سرو می‌شود. در ایران این نام آن‌قدر جا افتاده که خودِ غذا را با آن صدا می‌زنند.

آبگوشت را چطور می‌خورند

این همان بخشی است که هیچ دستور غذایی توضیحش نمی‌دهد – ولی تعیین‌کننده است:

پرس اول – تیلیت. آب آبگوشت را جدا می‌کنند. نان را تکه‌تکه می‌کنند، در کاسه می‌ریزند و آب داغ را رویش می‌ریزند. اسمش تیلیت است و اول از همه خورده می‌شود. همین کار در کله پاچه هم تیلیت نام دارد؛ سوپ صبحانهٔ کله و پاچهٔ گوسفند.

پرس دوم – گوشت کوبیده. گوشت، نخود، لوبیا و سیب‌زمینی را در قابلمه با گوشت‌کوب می‌کوبند تا خمیری سفت شود. این را با نان، پیاز خام، سبزی خوردن و ترشی می‌خورند.

مواد لازم برای ۴ نفر

  • ۵۰۰ گرم گوشت گوسفند با استخوان (گردن یا ماهیچه – استخوان برای آب غذا مهم است)
  • ۱۵۰ گرم نخود، از شب قبل خیس‌کرده
  • ۱۰۰ گرم لوبیا سفید، از شب قبل خیس‌کرده
  • ۲ عدد سیب‌زمینی متوسط
  • ۲ عدد گوجه‌فرنگی یا ۲ قاشق غذاخوری رب گوجه‌فرنگی
  • ۱ عدد پیاز
  • ۳ تا ۴ عدد لیمو عمانی
  • ۱ قاشق چای‌خوری زردچوبه، نمک، فلفل
  • اختیاری: یک تکهٔ کوچک دنبه – سنتی، ولی اجباری نیست

مواد لازم را در حبوبات و لیمو عمانی پیدا می‌کنید. همین ماهیچه پایهٔ باقالی پلو با ماهیچه هم هست.

طرز تهیه

۱. حبوبات را از شب قبل بخیسانید و آب خیساندن را دور بریزید.

۲. پیاز را ریز خرد کنید و در قابلمه با زردچوبه تفت دهید. گوشت را اضافه کنید و دور تا دورش را سرخ کنید.

۳. نخود و لوبیا را اضافه کنید و آب بریزید تا رویشان را بگیرد؛ حدود سه انگشت بالاتر از مواد. بگذارید بجوشد و کفش را بگیرید.

۴. با کم‌ترین حرارت ۲٫۵ تا ۳ ساعت بجوشانید. آبگوشت را نمی‌توان تند کرد؛ گوشت باید از استخوان جدا شود.

۵. حدود دو ساعت بعد سیب‌زمینی، گوجه‌فرنگی یا رب و لیمو عمانی‌های سوراخ‌شده را اضافه کنید. تازه حالا نمک بزنید؛ نمک زدن زودتر حبوبات را سفت نگه می‌دارد.

۶. آب غذا را جدا کنید و سر سفره ببرید. باقی مواد را در قابلمه بکوبید.

اشتباه‌های رایج

  • نمک زدن زودهنگام. نخود و لوبیا بعد از آن نرم نمی‌شوند، هر چقدر هم که بپزند.
  • گوشت بدون استخوان. آب غذا رقیق و بی‌مزه می‌ماند. نصف مزه از استخوان است.
  • لیمو عمانی زیاد. سه چهار عدد کافی است. بیشتر از آن غذا را تلخ می‌کند.
  • جوش تند. آبگوشت باید آرام قل بزند، نه این‌که بجوشد و بالا بیاید.

چرا دیزی سفالی؟

کوزهٔ سنتی سفالی حرارت را یکدست و طولانی نگه می‌دارد – دقیقاً همان چیزی که یک غذای سه‌ساعته لازم دارد. و در همان حال ظرف سرو هم هست: در دیزی‌سراهای ایران برای هر مهمان یک دیزی با گوشت‌کوب سر میز می‌آورند. هر دو را در ظروف آشپزی ایرانی پیدا می‌کنید.

وقتی وقت کم است

سه ساعت وقت را هر کسی ندارد. آبگوشت آمادهٔ شیشه‌ای را فقط باید گرم کرد و کوبید – آبش را هم مثل اصل کار از قبل جدا می‌کنند. در کنسرو و غذای آماده پیدا می‌شود.

پرسش‌های پرتکرار

تفاوت آبگوشت و دیزی چیست؟

در خودِ غذا هیچ – دیزی در واقع همان کوزهٔ سفالی است که آبگوشت در آن پخته می‌شود. در زبان روزمره هر دو به یک غذا اشاره دارند.

آبگوشت را چطور درست می‌خورند؟

در دو پرس: اول آبش با نان خیس‌خورده (تیلیت) و بعد گوشت کوبیده با نان، پیاز و ترشی.

چرا نخود من نرم نمی‌شود؟

بیشتر وقت‌ها نمک زود ریخته شده یا نخود به‌اندازه خیس نخورده. نمک را فقط در ساعت آخر اضافه کنید.

آبگوشت را بدون گوشت هم می‌شود پخت؟

بله، با حبوبات بیشتر و آب سبزیجات پرمایه. حال‌وهوایش عوض می‌شود، ولی جواب می‌دهد.

آبگوشت چقدر باید بپزد؟

دست‌کم دو ساعت و نیم، بهتر است سه ساعت. گوشت باید خودش از استخوان جدا شود.